Chị Mỹ Duyên, người sở hữu quán bánh đa cua Hải Phòng tại Tây Mỗ (Hà Nội) thông báo sẽ tăng giá mỗi bát thêm khoảng 5.000 đồng do chi phí thuế và nguyên liệu tăng lên.
Trước kia, quán của chị chỉ nộp thuế theo khoán và mua nguyên liệu từ những nguồn quen thuộc mà không cần hóa đơn. Tuy nhiên, từ ngày 1/6, quy định mới yêu cầu các hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm phải kê khai thuế dựa trên doanh thu thực tế. Điều này khiến chị phải tìm kiếm nguồn nguyên liệu có hóa đơn đầy đủ, làm chi phí đầu vào tăng đáng kể.
Ngoài ra, chị cũng phải sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. “Tôi phải điều chỉnh giá, nâng từ 40.000-60.000 đồng lên 45.000-65.000 đồng cho mỗi bát bún,” chị nói và cho biết đang cập nhật thực đơn với mức giá mới.
Không riêng gì quán của chị Duyên, nhiều cửa hàng, quán ăn xung quanh Tây Mỗ cũng đã điều chỉnh giá tăng từ 5.000-10.000 đồng cho mỗi món để bù đắp cho chi phí tăng cao. Theo quy định, những người bán hàng phải nộp thuế VAT và thu nhập cá nhân nếu doanh thu đạt từ 100 triệu đồng/năm.
Số thuế này được cơ quan quản lý tính dựa trên tổng doanh thu, với tỷ lệ thuế VAT và thu nhập cá nhân tương ứng cho mỗi loại hình kinh doanh. Chẳng hạn, đối với cá nhân cung cấp hàng hóa, thuế phải nộp là doanh thu nhân với (1% thuế VAT + 0,5% thu nhập cá nhân). Nếu cá nhân có thu nhập từ quảng cáo trên sản phẩm hoặc dịch vụ thông tin số, mức thuế thu nhập cá nhân là 2%, VAT là 5%.
Bà Nguyễn Thị Xuân, 63 tuổi, chủ cửa hàng tạp hóa trên đường Trần Cung (quận Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết với tỷ lệ thuế 1,5% trên doanh thu, trong khi lợi nhuận chỉ khoảng 2-5%, cửa hàng gần như không có lãi. Điều này khiến bà phải tính toán và điều chỉnh giá cho một số mặt hàng.
Không chỉ phải chịu chi phí thuế, các hộ kinh doanh còn phải đầu tư thiết bị và phần mềm để xuất hóa đơn cho mỗi giao dịch, kết nối với cơ quan thuế. Bà Xuân đã chi 6 triệu đồng để mua máy và phần mềm in hóa đơn, nhưng gặp khó khăn trong việc thao tác do tuổi tác và không quen với công nghệ.
Tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội), nhiều tiểu thương chưa kịp triển khai hóa đơn điện tử do thời gian gấp gáp. Bà Hoa, chủ sạp giày dép, phải nhờ người thân giúp đỡ trong việc nhập mã hàng vào máy và xuất hóa đơn vì trước đó chỉ quen với việc viết tay.
Bà Ngân, một chủ cửa hàng khác, cảm thấy việc kinh doanh ngày càng khó khăn vì phải nộp thuế trước khi nhận được tiền từ khách nợ. Bà nói: “Do buôn bán ế ẩm, doanh thu sụt giảm, giờ phải tăng giá vì thuế, khiến hàng hóa tiêu thụ càng chậm.”
Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đến cuối năm 2024, cả nước có 3,6 triệu hộ kinh doanh đang bị quản lý thuế, đóng góp 25.953 tỷ đồng vào ngân sách. Trong số đó, gần hai triệu hộ áp dụng hình thức thuế khoán, trung bình 700.000 đồng mỗi tháng. Dự kiến, khoảng 37.000 hộ và cá nhân đang nộp thuế theo hình thức khoán sẽ phải chuyển đổi phương thức.
Tại TP HCM, nhiều tiểu thương chợ An Đông cũng gặp khó khăn khi chuyển sang sử dụng hóa đơn điện tử do không quen với công nghệ. Bà Thanh, người bán giày dép ở tầng trệt, chia sẻ rằng bà không biết dùng điện thoại hay máy tính, nên “cập nhật hàng hóa và in hóa đơn đều phải nhờ con cháu.”
Tình huống tương tự cũng xảy ra tại các chợ Bến Thành, Tân Định, Phạm Văn Hai. Nhiều tiểu thương cho biết họ được cơ quan thuế hướng dẫn nhưng vẫn còn bối rối và chưa dám xuất hóa đơn. Một số người thử thao tác, nhưng phần mềm bị lỗi, khiến người mua không nhận được chứng từ.
Đại diện Ban quản lý chợ Bến Thành cho biết, việc triển khai hóa đơn điện tử gặp nhiều khó khăn do phần lớn tiểu thương là người lớn tuổi, ít tiếp xúc với công nghệ. Thêm vào đó, chi phí mua máy tính tiền, chữ ký số và phần mềm có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi năm, tạo gánh nặng cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Hiện tại, chợ Bến Thành có khoảng 1.200 sạp, trong đó 80% sạp hoạt động thường xuyên. Khoảng 600 hộ có doanh thu vượt 1 tỷ đồng mỗi năm đang được hướng dẫn thực hiện xuất và in hóa đơn, nhưng hơn 10% vẫn chưa áp dụng được do vướng mắc về kỹ thuật và pháp lý.
Đại diện Ban quản lý cho biết: “Chúng tôi đang giúp đỡ trong khả năng của mình, nhưng người lớn tuổi cần thêm thời gian và hướng dẫn cụ thể,” và đề nghị cơ quan thuế nên linh hoạt hơn, giảm chi phí thiết bị để tiểu thương yên tâm thực hiện.
Ông Đỗ Tuấn Anh – Phó tổng giám đốc KiotViet cũng nhận định rằng chi phí đầu tư và duy trì là trở ngại lớn đối với các hộ kinh doanh khi bỏ thuế khoán và chuyển đổi cách tính thuế cũng như hóa đơn. Ông kiến nghị rằng phần mềm hóa đơn cần phải đơn giản, dễ sử dụng, phù hợp với người lớn tuổi.
Theo quy định mới, các hộ kinh doanh bắt buộc phải xuất hóa đơn điện tử, trong đó phần thuế cần được nêu rõ ràng. Việc này dẫn đến sự thay đổi trong phương pháp niêm yết giá và tính toán hóa đơn, mặc dù nhiều hộ không thuộc đối tượng kê khai thuế theo phương pháp khấu trừ. Ở tình huống này, thuế VAT đã được bao gồm trong giá bán và không được tách riêng ra.
Một số nhà hàng và quán ăn đã bắt đầu cộng thuế VAT vào hóa đơn, thay vì chỉ áp dụng khi khách yêu cầu “hóa đơn đỏ” như trước đây.
Ông Lâm – chủ hai nhà hàng cơm niêu ở quận 1, chia sẻ rằng ngoài khó khăn về công nghệ, vướng mắc lớn nằm ở phương pháp tính thuế trực tiếp theo tỷ lệ 1,5-4,5% dựa trên doanh thu (tùy theo từng ngành). Khác với phương pháp khấu trừ, hình thức này không cho phép hoàn thuế đầu vào, dẫn đến tình trạng “thuế chồng thuế”. Ông đã đưa ra ví dụ, một mặt hàng bán với giá 100.000 đồng sẽ chịu thêm thuế 4.500 đồng. Người mua sau đó bán lại hàng với giá 200.000 đồng cũng phải chịu thuế, đẩy giá lên thành 209.000 đồng. “Mỗi giai đoạn đều bị tính thuế, thay vì chỉ thu trên phần giá trị gia tăng,” ông nói.
Một tiểu thương chuyên nhập hàng tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội) cho rằng thuế nên được phân chia theo ngành nghề hoặc đặc thù của sản phẩm. Bà dẫn chứng rằng bán buôn có lợi nhuận rất thấp do vốn quay vòng nhanh nhưng lại bị chịu thuế tương đương với bán lẻ – vốn có biên lợi nhuận có thể lên tới 200%. Hay đối với mặt hàng thực phẩm tươi, nếu không tiêu thụ trong ngày sẽ bị hư hỏng, không thể so sánh với các mặt hàng xa xỉ có thể để tồn kho trong nhiều tháng.
Theo bà, nếu phương pháp tính thuế không phù hợp với từng loại hình kinh doanh, cuối cùng người tiêu dùng sẽ phải gánh chịu thiệt hại vì tiểu thương sẽ cộng thêm chi phí vào giá bán để bảo đảm lợi nhuận.
Nguồn: Thi Hà – Thủy Trương – Trọng Hiếu – Báo VnExpress
